Узбекский язык Урок шестой Построение предложения
Обычно мы
составляем предложение из трех слов.
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
|
Men choy
ichyapman |
Мен чой ичяпман (Я пью чай) |
|
Aka-ukalar
kitob o‘qishyapti |
Ака-укалар китоб ўқишяпти (Братья читают книгу) |
Следует
запомнить, что в узбекском языке независимо от наличия второстепенных членов,
сказуемое ставится в конце предложения.
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
|
Singlim
televizor ko‘ryapti |
Синглим телевизор кўряпти (Младшая
сестра смотрит телевизор) |
|
Opa-singillar musiqa eshitishyapti |
Опа-сингиллар мусиқа эшитишяпти (Сестры
слушают музыку) |
В подобных
конструкциях предложений прямое дополнение отвечает на вопрос: nimani? (нимани?)
- что?, kimni? (кимни?) - кого?
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
|
Men
ukangni (kimni?) ko‘rdim |
Мен укангни (кимни?) кўрдим (Я увидел
твоего брата (кого?)) |
|
Opam non (nima?)
yeyapti |
Опам нон (нима?) еяпти (Моя
старшая сестра ест хлеб (что?)) |
Как видно
из приведенных примеров, когда говорят о предмете известном, то дополнение
принимает падежную форму -ni (-ни), а в остальных случаях – не принимает. На
русский язык они передаются одинаково.
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
|
Opam xat
yozdi |
Опам хат ёзди (Моя
старшая сестра написала письмо) |
|
Ukam suv
ichdi |
Укам сув ичди (Младший
брат пил воду) |
|
Sen
kitobni ol |
Сен китобни ол (Ты возьми
книгу) |
Если
подчеркивается уважение к лицу, выраженному подлежащим, то сказуемое может
стоять во множественном числе:
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
|
Otam
keldilar |
Отам келдилар (Мой отец
пришел (букв. “мой отец пришли”)) |
|
Onam
aytdilar |
Онам айтдилар (Мама
сказала) |
|
Bobom
gazeta o‘qiyaptilar |
Вовом газета ўқияптилар (Мой
дедушка читает газету) |
Упражнение № 1. Прочитайте и переведите на русский язык.
1. Men
ukangni ko‘rdim (Мен укангни кўрдим).
2. Akang kitob o‘qiyapti
(Аканг китоб ўқияпти).
3. Singling choy ichyapti
(Синглинг чой ичяпти).
4. Ukam kitob o‘qiyapti
(Укам китоб ўқияпти).
5. Opam televizor ko‘ryapti
(Опам телевизор кўряпти).
6. Opa-singil radio eshitishyapti
(Опа-сингил радио эшитишяпти).
7. Men futbolni
ko‘rdim
(Мен футболни кўрдим).
8. U otangni ko‘rdi
(У отангни кўрди).
9. Onam televizor ko‘ryaptilar
(Онам телевизор кўряптилар).
10. Buvim
choy ichyaptilar (Бувим чой ичяптилар).
Проверьте, правильно ли Вы выполнили упражнение. Верные ответы приведены в
таблице:
|
1 |
Men
ukangni ko‘rdim |
Мен
укангни кўрдим |
Я увидел твоего младшего брата |
|
2 |
Akang kitob o‘qiyapti |
Аканг китоб ўқияпти |
Твой старший брат читает книгу |
|
3 |
Singling choy ichyapti |
Синглинг чой ичяпти |
Твоя младшая
сестра пьет чай |
|
4 |
Ukam kitob o‘qiyapti |
Укам китоб ўқияпти |
Мой младший брат читает книгу |
|
5 |
Opam televizor ko‘ryapti |
Опам телевизор кўряпти |
Моя старшая сестра смотрит телевизор |
|
6 |
Opa-singil radio eshitishyapti |
Опа-сингил радио эшитишяпти |
Сестры слушают радио |
|
7 |
Men futbolni
ko‘rdim |
Мен футболни кўрдим |
Я видел футбол |
|
8 |
U otangni ko‘rdi |
У отангни кўрди |
Он увидел твоего отца |
|
9 |
Onam televizor ko‘ryaptilar |
Онам телевизор кўряптилар |
Моя мама смотрит телевизор |
|
10 |
Buvim choy
ichyaptilar |
Бувим чой
ичяптилар |
Моя бабушка пьет чай |
Упражнение № 2. Прочитайте и переведите на узбекский язык.
1. Я видел
друга.
2. Сестры пили чай.
3. Братья смотрели кино.
4. Мой брат читал газету.
5. Мама читает письмо.
6. Дедушка слушает радио.
7. Отец читает газету.
8. Моя мама увидела твою сестру.
9. Отец читает лекцию.
Проверьте, правильно ли Вы выполнили упражнение. Верные ответы приведены в
таблице:
|
1 |
Я видел
друга |
Men do'stni ko'rdim |
Мен дўстни кўрдим |
|
2 |
Сестры
пили чай |
Opa-singil choy ichdilar |
Опа-сингил чой ичдилар |
|
3 |
Братья
смотрели кино |
Aka-ukalar kino ko'rdilar |
Ака-укалар кино кўрдилар |
|
4 |
Мой брат
читал газету |
Akam gazeta o'qidi |
Акам газета ўқиди |
|
5 |
Мама
читает письмо |
Ona xat o'qiyaptilar |
Она хат ўқияптилар |
|
6 |
Дедушка
слушает радио |
Bobom radio eshitishyaptilar |
Бобом радио эшитишяптилар |
|
7 |
Отец
читает газету |
Ota gazeta o'qiyaptilar |
Ота газета ўқияптилар |
|
8 |
Моя мама
увидела твою сестру |
Onam opangni ko'rdilar |
Онам опангни кўрдилар |
|
9 |
Отец
читает лекцию |
Ota ma'ruza o'qiyaptilar |
Ота маъруза ўқияптилар |
Упражнение № 3. Ответьте на вопросы.
1. Siz kitoblarni o‘qiysizmi? (Сиз
китобларни ўқийсизми?)
2. Bobom kitob ko‘ryaptilarmi?
(Бобом китоб кўряптиларми?)
3. Opangiz choy
ichyaptilarmi?
(Опангиз чой ичяптиларми?)
4. Opangiz xat o‘qiyaptilarmi?
(Опангиз хат ўқияптиларми?)
5. Opam
seni ko‘rdilarmi?
(Опам сени кўрдиларми?)
6. Siz
choy ichdingizmi?
(Сиз чой ичдингизми?)
7. Ukangizni ko‘rdingizmi?
(Укангизни кўрдингизми?)
Проверьте, правильно ли Вы выполнили упражнение. Верные ответы приведены в
таблице:
|
1 |
Siz kitoblarni o‘qiysizmi?
- Ha, biz kitoblarni o‘qiymiz |
Сиз китобларни ўқийсизми?
- Ҳа, биз китобларни ўқиймиз |
Вы читаете книги? - Да, мы читаем книги |
|
2 |
Bobom kitob ko‘ryaptilarmi? - Ha, bobom kitob ko‘ryaptilar |
Бобом китоб кўряптиларми? - Ҳа, бобом китоб кўряптилар |
Дедушка видит книгу? - Да, дедушка видит книгу |
|
3 |
Opangiz choy
ichyaptilarmi? - Yo'q, opamiz choy ichmayaptilar |
Опангиз чой ичяптиларми? - Йўқ, опамиз чой ичмаяптилар |
Ваша старшая сестра пьет чай? - Нет, наша старшая сестра чай не пьет |
|
4 |
Opangiz xat o‘qiyaptilarmi? - Ha, opamiz xat o‘qiyaptilar |
Опангиз хат ўқияптиларми? - Ҳа, опамиз хат ўқияптилар |
Ваша старшая сестра читает письмо? - Да, наша старшая сестра читает письмо |
|
5 |
Opam seni ko‘rdilarmi? - Yo'q, opang meni ko‘rmadilar |
Опам сени кўрдиларми? - Йўқ, опанг мени кўрмадилар |
Моя старшая сестра видела тебя? - Нет, твоя старшая сестра меня не видела |
|
6 |
Siz
choy ichdingizmi? - Ha, biz
choy ichdik |
Сиз чой ичдингизми? - Ҳа, биз чой ичдик |
Вы пили чай? - Да, мы пили чай |
|
7 |
Ukangizni ko‘rdingizmi? - Yo'q, ukamizni ko'rmadik |
Укангизни кўрдингизми? - Йўқ, укамизни кўрмадик |
Видели вашего младшего брата? Нет, нашего младшего брата не видели |
Предыдущий урок |
Следующий урок
|