Узбекский язык Урок одиннадцатый Вопросительные предложения
Сегодня мы продолжим изучение вопросительных предложений. При их составлении
используются такие вопросительные слова, как:
|
Qayerga? |
Қаерга? |
Куда? |
| Kimga? |
Кимга? |
Кому? |
| Nimaga? |
Нимага |
Чему? |
В ответных предложениях действие должно быть направлено на какой-нибудь предмет
или лицо.
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
| Sen qayerga borasan? |
Сен қаерга борасан? (Ты куда пойдешь (идешь)?) |
| Men bozorga boraman |
Мен бозорга бораман (Я пойду (иду) на базар). |
| Muhabbat qayerga boradi? |
Муҳаббат қаерга боради? (Куда пойдет Мухаббат?) |
| Muhabbat institutga boradi |
Муҳаббат институтга боради (Мухаббат пойдет в институт) |
При ответе применяются аффиксы -ga, -ka, -qa (-га, -ка, -қа). Они прибавляются к словам,
которые являются ответом вопросительному слову.
Аффикс -ka (-ка) прибавляется к словам, оканчивающимся на k (к) или g
(г):
| Men nokka chiqdim |
Мен нокка чиқдим (Я залез на грушу) |
Аффикс -qa (-қа) прибавляется к словам, оканчивающимся на q (қ) или
g’ (ғ):
| Otam qishloqqa ketdilar |
Отам қишлоққа кетдилар (Отец ушел (уехал) в кишлак) |
| Biz bugun bog’ga (boqqa) boramiz |
Биз бугун боғга (боққа) борамиз (Мы сегодня пойдем
(поедем) в сад) |
Вопрос qayerga? (қаерга?) в устной разговорной речи может быть в форме qayoqqa?
(қаёққа?)
| Hozir sen qayoqqa borasan? |
Ҳозир сен қаёққа борасан? (Сейчас ты куда пойдешь?) |
Буква q (қ) произносится тверже русского к, в образовании которого
принимает участие средняя часть языка.
|
Misollar |
Мисоллар (Примеры) |
| Qosim qishloqqa boradi |
Қосим қишлоққа боради (Касым пойдет (поедет) в кишлак) |
| Kechqurun qor yog‘di |
Кечқурун қор ёғди (Вечером шел снег) |
В остальных случаях употребляется аффикс -ga (-га).
Если вопросительное предложение составлено с помощью вопросительного слова
kimga? (кимга?), то в ответе действие направляется на какое-либо лицо:
| Ular kimga gul berdilar? |
Улар кимга гул бердилар? (Кому они дали цветы?) |
| Ular mehmonga gul berdilar |
Улар меҳмонга гул бердилар (Они преподнесли цветы гостю) |
| Kimga kitob kerak? |
Кимга китоб керак? (Кому нужна книга?) |
| O‘quvchiga kitob kerak |
Ўқувчига китоб керак (Ученику нужна книга) |
Вопрос nimaga? (нимага?) можно перевести на русский язык вопросительным словом
кому?, если речь идет о животных.
| Nimaga o‘t beramiz? |
Нимага ўт берамиз? (Кому дадим траву?) |
| Sigirga o‘t beramiz |
Сигирга ўт берамиз (Траву дадим корове) |
| Tovuqlarga (nimaga?) suv kerak |
Товуқларга (нимага?) сув керак (Курам (кому?) нужна вода) |
Формы -ga, -ka, -qa (-га, -ка, -қа) указывают также и на место действия:
| Kitobni qayerga (qayoqqa?) qo‘yay? |
Китобни қаерга (қаёққа) қўяй? (Куда положить книгу?) |
| Kitobni stolga qo‘y |
Китобни столга қўй (Книгу положи на стол) |
| Sen stulga (nimaga?) o‘tir |
Сен стулга (нимага?) ўтир (Ты садись на стул) |
| U skameykaga o‘tiradi |
У скамейкага ўтиради (Он сядет на скамейку) |
Упражнение № 1. Обратите внимание на способ ответа на вопросительные
предложения со словами
qayerga?, kimga?, nimaga? (қаерга?, кимга?, нимага?)
| Bugun qayerga borasiz? |
Бугун қаерга борасиз? |
Куда сегодня пойдете? |
| Bugun bozorga boraman |
Бугун бозорга бораман |
Сегодня пойду на базар |
| Otam qayerga boradilar? |
Отам қаерга борадилар? |
Куда пойдет отец? |
| Otam sirkka boradilar |
Отам циркка борадилар |
Отец пойдет в цирк |
| Kitob kimga kerak? |
Китоб кимга керак? |
Книга нужна кому? |
| Kitob o‘quvchiga kerak |
Китоб ўқувчига керак |
Книга нужна ученику |
| Ertaga qayerga borasiz? |
Эртага қаерга борамиз? |
Завтра куда пойдете? |
| Ertaga teatrga boramiz |
Эртага театрга борамиз |
Завтра пойдем в театр |
Упражнение № 2. Прочитайте, переведите на русский язык и ответьте на
вопросы.
1. Siz bugun qayerga borasiz? (Сиз бугун қаерга борасиз?)
2. Ular qayerga (qayoqqa) ketdilar? (Улар қаерга (қаёққа) кетдилар?)
3. Zafar kimga
savol berdi? (Зафар кимга савол берди?)
4. Shifoxonaga kim keldi? (Шифохонага кем келди?)
5. Avtobusga o‘tirdingizmi? (Автобусга ўтирдингизми?)
6. Davolanishga borasizmi? (Даволанишга борасизми?)
7. Singlingiz kimga savol berdi? (Синглингиз кимга савол берди?)
8. Ukam sigirga suv
berdimi? (Укам сигирга сув бердими?)
9. Dorixonaga doriga borasizmi? (Дорихонага дорига борасизми?)
10. Ular dam olishga boradilarmi? (Улар дам олишга борадиларми?)
11. Istirohat bog‘iga borasizmi? (Истироҳат боғига борасизми?)
Проверьте, правильно ли Вы выполнили упражнение. Верные ответы приведены в
таблице:
|
1 |
Siz bugun qayerga borasiz? - Men bugun bozorga boraman |
Сиз бугун қаерга борасиз? - Мен бугун бозорга бораман |
Куда вы сегодня пойдете? - Я сегодня пойду на базар |
|
2 |
Ular qayerga (qayoqqa) ketdilar? - Ular uyga ketdilar |
Улар қаерга (қаёққа) кетдилар? - Улар уйга кетдилар |
Куда они ушли? - Они ушли домой |
|
3 |
Zafar kimga
savol berdi? - Zafar sotuvchiga
savol berdi |
Зафар кимга савол берди? - Зафар сотувчига савол берди |
Кому Зафар задал вопрос? - Зафар задал вопрос продавцу |
|
4 |
Shifoxonaga kim keldi? - Shifoxonaga professor keldi |
Шифохонага кем келди? - Шифохонага профессор келди |
Кто приехал в лечебницу? - В лечебницу приехал профессор |
|
5 |
Avtobusga o‘tirdingizmi? - Ha, avtobusga o‘tirdim |
Автобусга ўтирдингизми? - Ҳа, автобусга ўтирдим |
Вы сели в автобус? - Да, я сел в автобус |
|
6 |
Davolanishga borasizmi? - Ha, davolanishga boraman |
Даволанишга борасизми? - Ҳа, даволанишга бораман |
Едете на лечение? - Да, еду на лечение |
|
7 |
Singlingiz kimga savol berdi? - Singlim buvimga savol berdi |
Синглингиз кимга савол берди? - Синглим бувимга савол берди |
Кому задала вопрос ваша младшая сестра? - Моя младшая сестра задала вопрос
бабушке |
|
8 |
Ukam sigirga suv
berdimi? - Ha, ukam sigirga suv berdi |
Укам сигирга сув бердими? - Ҳа, укам сигирга сув берди |
Мой младший брат дал воду корове? - Да, мой младший брат дал воду корове |
|
9 |
Dorixonaga doriga borasizmi? - Ha, dorixonaga doriga boramiz |
Дорихонага дорига борасизми? - Ҳа, дорихонага дорига борамиз |
Вы пойдете в аптеку за лекарствами? - Да, мы пойдем в аптеку за лекарствами |
|
10 |
Ular dam olishga boradilarmi? - Yo'q, ular ishga boradilar |
Улар дам олишга борадиларми? - Йўқ, улар ишга борадилар |
Они поедут отдыхать? - Нет, они поедут на работу |
|
11 |
Istirohat bog‘iga borasizmi? - Yo'q, hayvonot bog'iga boramiz |
Истироҳат боғига борасизми? - Йўқ, ҳайвонот боғига борамиз |
Поедете в парк отдыха? - Нет, поедем в зоопарк |
Задание.
Составьте несколько вопросительных предложений со словами: qayerga?, kimga?,
nimaga? (қаерга?, кимга?, нимага?)
Проверьте, правильно ли Вы выполнили задание. Варианты вопросительных
предложений приведены в
таблице:
| Siz ertaga qayerga (qayoqqa) borasiz? |
Сиз эртага қаерга (қаёққа) борасиз? |
Завтра вы куда пойдете? |
| Karima qayerga (qayoqqa) boradi? |
Карима қаерга (қаёққа) боради? |
Карима куда пойдет? |
| Ukangiz qayerga ketdi? |
Укангиз қаерга кетди? |
Куда ушел ваш младший брат? |
| Sen kimga xat yozding? |
Сен кимга хат ёздинг? |
Кому ты написал письмо? |
| Siz kitobni kimga berdingiz? |
Сиз китобни кимга бердингиз? |
Кому вы дали книгу? |
| Men kimga aytaman? |
Мен кимга айтаман? |
Кому я говорю? |
| Siz nimaga o‘tirdingiz? |
Сиз нимага ўтирдингиз? |
На что вы сели? |
Предыдущий урок |
Следующий урок |